Biskup Alojzy Orszulik SAC

Bp Alojzy Orszulik z Papieżem Janem Pawłem II

Dzieciństwo w Baranowicach

Alojzy Orszulik urodził się 21 czerwca 1928 roku w Baranowicach Śląskich koło Żor, w wielodzietnej rodzinie chłopskiej. Miał rodzeństwo: brata Ludwika, siostrę Martę, brata Jana, brata Teofila oraz bliźnięta Florentynę i Floriana. Tak duża rodzina, wychowana w wierze i pracowitości, ukształtowała charakter przyszłego biskupa.

Przed wybuchem II wojny światowej ukończył cztery klasy szkoły podstawowej. W czasie okupacji niemieckiej pracował fizycznie jako stolarz w Żorach. Po wojnie, gdy miasto straciło okna w wyniku walk wojennych, wraz z bratem Janem wykonywał prace stolarskie, m.in. okna dla probostwa parafii w Żorach. Już wówczas był aktywnym członkiem Sodalicji Mariańskiej, co kształtowało jego głęboką wiarę i powołanie kapłańskie.

Pamięć o Biskupie Orszuliku jest w Baranowicach wciąż żywa — w pobliżu miejsca, gdzie się urodził, biegnie ulica ks. bp. Alojzego Orszulika, nazwana na jego cześć przez Radę Miasta Żory.

Droga do kapłaństwa

W 1948 roku, w wieku 20 lat, rozpoczął naukę w Niższym Seminarium Duchownym Księży Pallotynów w Chełmnie nad Wisłą. Trzy lata później zdał egzamin dojrzałości i wstąpił do nowicjatu pallotyńskiego w Ząbkowicach Śląskich.

Studia teologiczne odbywał w latach 1952–1957 w Wyższym Seminarium Duchownym w Ołtarzewie koło Warszawy. Tam złożył śluby wieczyste w Stowarzyszeniu Apostolstwa Katolickiego (Pallotyni).

Święcenia kapłańskie przyjął 22 czerwca 1957 roku w Ołtarzewie z rąk kardynała Stefana Wyszyńskiego, Prymasa Polski. Swoje prymicje— pierwszą Mszę Świętą — odprawił w gotyckim kościele Świętych Apostołów Filipa i Jakuba w Żorach, w rodzinnych stronach.

Później ukończył studia na Wydziale Prawa Kanonicznego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, uzyskując magisterium i licencjat prawa kanonicznego (1961). Przez 28 lat wykładał prawo kanoniczne w Seminarium Pallotyńskim w Ołtarzewie, a przez trzy lata także na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie.

Służba w Sekretariacie Episkopatu

Od 1962 roku pracował w Sekretariacie Episkopatu Polski, powołany przez arcybiskupa Bronisława Dąbrowskiego, którego stał się najbliższym współpracownikiem.

Przez 25 lat (1968–1993) kierował Biurem Prasowym Episkopatu Polski— był głosem polskiego Kościoła w trudnych czasach PRL-u. Cieszył się zaufaniem zarówno Prymasa Stefana Wyszyńskiego, jak i Prymasa Józefa Glempa.

Pełnił również funkcję Sekretarza Pomocniczego, a następnie Zastępcy Sekretarza Generalnego Konferencji Episkopatu Polski (1989–1994). Przez 20 lat (1974–1994) był Konsultorem Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu w Watykanie.

Bp Alojzy Orszulik z Papieżem Janem Pawłem II podczas jednej z pielgrzymek

Kościół a przemiany ustrojowe

Ks. Orszulik odegrał kluczową rolę w najważniejszych wydarzeniach politycznych XX-wiecznej Polski — zawsze jako przedstawiciel Kościoła, mediator i obrońca wartości chrześcijańskich.

Pielgrzymki Jana Pawła II

Od 1979 roku uczestniczył w przygotowaniach wszystkich pielgrzymek papieskich do Polski, prowadząc trudne negocjacje z władzami komunistycznymi — m.in. z gen. Czesławem Kiszczakiem — w sprawie warunków wizyt Ojca Świętego.

Stan wojenny

W czasie stanu wojennego (1981–1983), reprezentując Episkopat, utrzymywał kontakty z Lechem Wałęsą— odwiedzał internowanego lidera „Solidarności” i odprawiał Msze Święte dla internowanych. Pracował nad projektem Fundacji Rolniczej wspierającej prywatne rolnictwo.

Rozmowy w Magdalence i Okrągły Stół

Jako kluczowy przedstawiciel Kościoła uczestniczył w rozmowach w Magdalence, pełniąc rolę mediatora między władzami (gen. Ciosek, gen. Kiszczak) a opozycją (Wałęsa, Mazowiecki). Był obserwatorem Kościoła podczas obrad Okrągłego Stołu (1989) i równocześnie prowadził osobne rozmowy dotyczące regulacji stosunków państwo–Kościół.

Był zaangażowany w prace nad Ustawą o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego (przyjętą 17 maja 1989). Do końca życia bronił Okrągłego Stołu, uważając go za wielki sukces Polski.

Konkordat

W latach 1990–1993 pełnił funkcję Delegata Stolicy Apostolskiej w negocjacjach z rządem polskim dotyczących Konkordatu między Polską a Stolicą Apostolską, podpisanego 28 lipca 1993 roku. Miał kluczowy udział w nawiązaniu stosunków dyplomatycznych między Polską a Watykanem.

Posługa biskupia

Biskup pomocniczy siedlecki

8 września 1989 roku papież Jan Paweł II mianował go biskupem tytularnym Vissalsy i biskupem pomocniczym diecezji siedleckiej. Sakrę biskupią przyjął 8 grudnia 1989 roku w katedrze siedleckiej z rąk Prymasa kardynała Józefa Glempa.

Pierwszy Biskup Łowicki

25 marca 1992 roku, po erygowaniu nowej diecezji łowickiej, Jan Paweł II mianował go jej pierwszym ordynariuszem. Ingres do katedry łowickiej odbył się 12 kwietnia 1992 roku.

Jako pierwszy biskup łowicki zbudował diecezję od podstaw:

• Erygował Wyższe Seminarium Duchowne w Łowiczu (wrzesień 1992)
• Utworzył Kolegium Katechetyczne i reaktywował kapitułę archikolegiacką
• Powołał diecezjalną Caritas
• Wspierał rozwój szkół wyższych i mediów katolickich w diecezji

Na emeryturę przeszedł w 2004 roku jako Biskup Senior Diecezji Łowickiej.

Bp Alojzy Orszulik podczas audiencji u Papieża Benedykta XVI (2005)

Odznaczenia i wyróżnienia

Za swoją służbę Kościołowi i Ojczyźnie Biskup Orszulik został uhonorowany licznymi odznaczeniami:

Publikacje

Biskup Orszulik posiadał niezwykłą fotograficzną pamięć i dokumentował wszystkie rozmowy, dyktując notatki, które trafiały do przełożonych i do Watykanu. Pozostawił po sobie cenne świadectwa historyczne:

• „Czas przełomu. Notatki ks. Alojzego Orszulika z rozmów z władzami PRL w latach 1981–1989” (Warszawa-Ząbki, 2006) — 600-stronicowe świadectwo historyczne z lat transformacji
• „Nauczanie pasterskie pierwszego biskupa łowickiego (dokumenty 1992–2004)” (Ząbki, 2005)
• Liczne artykuły społeczne w „Tygodniku Powszechnym”, „Niedzieli” i „Przeglądzie Katolickim”

Odejście do Pana

Biskup Alojzy Orszulik zmarł 21 lutego 2019 roku w Łowiczu, w 62. roku kapłaństwa i 30. roku biskupstwa.

Uroczystości pogrzebowe odbyły się 1 marca 2019 roku w Bazylice Katedralnej pw. Wniebowzięcia NMP w Łowiczu. Przewodniczył im Prymas Polski abp Wojciech Polak, a homilię wygłosił abp Władysław Ziółek.

Papież Franciszek przesłał list na pogrzeb, podkreślając, że dewiza „Christo in aliis servire” towarzyszyła Biskupowi Orszulikowi przez całe życie. Marszałek Sejmu Marek Kuchciński nazwał go „wybitną postacią polskiego Kościoła”.

Spoczął w krypcie Katedry Łowickiej, gdzie pochowani są również dwunastu arcybiskupów gnieźnieńskich i Prymasów Polski.

Ważne daty

• 21 VI 1928— narodziny w Baranowicach koło Żor
• 1948— rozpoczęcie nauki w Seminarium Pallotynów w Chełmnie
• 22 VI 1957— święcenia kapłańskie z rąk kard. Stefana Wyszyńskiego
• 1962— początek pracy w Sekretariacie Episkopatu Polski
• 1968–1993 — Kierownik Biura Prasowego Episkopatu (25 lat)
• 1989 — obserwator Kościoła przy Okrągłym Stole; sakra biskupia
• 25 III 1992 — mianowanie pierwszym Biskupem Łowickim
• 1993— podpisanie Konkordatu między Polską a Stolicą Apostolską
• 2004 — przejście na emeryturę jako Biskup Senior
• 4 XI 2010 — Order Orła Białego od Prezydenta RP
• 21 II 2019— śmierć w Łowiczu; pochówek w krypcie Katedry Łowickiej

Wspomnienia o Biskupie Orszuliku

Wywiad z Biskupem Alojzym Orszulikiem nagrany przez Diecezję Łowicką. Biskup opowiada o swoim życiu od najmłodszych lat — o dzieciństwie w Baranowicach, drodze do kapłaństwa i najważniejszych wydarzeniach, w których uczestniczył.